Warmte Verzilverd in de pers

Persmoment 1 juli 2020
Provinciegouverneur Cathy Berx legt eerste buis van coöperatief warmtenet Warmte Verzilverd

Woensdag 1 juli 2020 werd symbolisch de eerste buis van Warmte Verzilverd gelegd door provinciegouverneur Cathy Berx. Dit is niet het eerste warmtenet van Antwerpen maar wél het eerste warmtenet dat industriële restwarmte zal gebruiken om nabijgelegen woningen en gebouwen te verwarmen.

Bouw duurzaamste woonwijk van Antwerpen officieel van start

Het warmtenet van Warmte Verzilverd aan de Minerve-site, op de grens tussen Edegem en Mortsel, krijgt eindelijk vorm. Cathy Berx, de gouverneur van de provincie Antwerpen, liet vandaag symbolisch de eerste buis van het warmtenet in de grond zakken. Daarmee gaf ze meteen ook het officiële startschot voor de bouw van de woonwijk Minerve. Binnenkort verrijzen er zo’n 300 woningen die verwarmd worden door de restwarmte van de industriële processen van de Agfa-Gevaertfabriek. Bovendien voorzien de plannen meer dan twee hectare groen op de site, die tot voor kort nog zo goed als volledig gebetonneerd was. “De provincie Antwerpen neemt steeds meer het voortouw als het over duurzame stadsontwikkeling gaat. Laten we daar trots op zijn”, aldus provinciegouverneur Berx.

 

Vandaag is het officiële startschot gegeven voor de aanleg van het warmtenet op de Minerve-site, waarmee meteen ook de bouw van de woonwijk is gestart. Cathy Berx, de gouverneur van de provincie Antwerpen, heeft daarvoor symbolisch de eerste buis in de grond laten zakken. Zo krijgen Edegem en Mortsel het eerste warmtenet van de provincie dat restwarmte gebruikt om woningen van verwarming en sanitair warm water te voorzien. De restwarmte komt namelijk van de nabijgelegen Agfa-Gevaertfabriek. Het Mortselse bedrijf zet immers al jaren in op energie-efficiëntie – onder andere met absorptiekoeling en warmtepompen – maar er is nog veel potentieel om extra energie te recupereren.

Het project is een samenwerking tussen Agfa-Gevaert, Revive (ontwikkelaar van de Minerve-wijk) en de vennootschap Warmte Verzilverd. Die laatste bestaat uit energiecoöperaties ZuidtrAnt-W en Ecopower, aangevuld met experten van Kelvin Solutions – een expertisebureau met de focus op duurzame warmtebronnen. Samen staan zij in voor de ontwikkeling, de realisatie en het beheer van het coöperatieve warmtenet.

“Het gaat om een lokaal verankerd project. We gaan in zee met een Vlaamse aannemer – Denys – en recupereren de restwarmte van de Mortselse Agfa-Gevaertfabriek. Daarmee worden niet alleen de nieuwe woningen en de kringloopwinkel Opnieuw & Co, maar ook een productie-eenheid van Agfa-Gevaert zelf verwarmd. Bovendien wordt dit project hoofdzakelijk gefinancierd met burgerkapitaal via lokale energiecoöperaties ZuidtrAnt-W en Ecopower. Dit betekent dat buurtbewoners zelf kunnen investeren in hun eigen warmtenet en zo bijdragen aan de groene warmte van de toekomst.” Karen Feyen, Warmte Verzilverd

De gemeenten Mortsel en Edegem, de stad Antwerpen én de provincie Antwerpen steunen het project, dat uitgevoerd wordt met de financiële steun van de Vlaamse overheid.

Minstens twee gigawattuur

Via de schouwen van Agfa-Gevaert kan het warmtenet vanaf begin 2021 minstens twee gigawattuur recupereren. Dat moet ruimschoots genoeg zijn om de hele Minerve-wijk te verwarmen, goed voor zo’n 300 woningen. Projectontwikkelaar Revive stelt zich met de nieuwe woon- en werkwijk tot doel om van Minerve de duurzaamste wijk van Antwerpen te maken. De plannen om dat doel te bereiken zijn dan ook niet min.

“Naast het warmtenet, waardoor de woningen geen extra fossiele brandstoffen zullen uitstoten, is ook aan slim waterbeheer gedacht. We gaan al het regenwater maximaal hergebruiken. De wijk wordt bovendien autoluw, en als kers op de taart: er komt zo’n 23.000 vierkante meter groen. Daar waar de site tot voor kort nog zo goed als volledig gebetonneerd was – voor 92 procent om precies te zijn – komen er nu drie parken rond een wadi, twee speeltuinen, een groene rustzone, vier grote collectieve tuinen en 61 private tuinen.” Alexandre Huyghe, CIO Revive

Enorm potentieel

Het potentieel van dit soort warmtenetten, waarbij samengewerkt wordt met een privébedrijf, is enorm. Ons land staat immers vol met industriële sites waarvan de restwarmte zo goed als volledig verloren gaat via schouwen. En heel wat van die sites bevinden zich zelfs relatief dicht bij een of meerdere woonwijken.

“Een provincie Antwerpen waarin evenveel hernieuwbare energie wordt geproduceerd als gebruikt… Daar droom ik van en daar werk ik – samen met veel partners – elke dag aan. Dit bijzondere project draagt substantieel bij tot de verwezenlijking van die droom. Zo neemt de provincie Antwerpen steeds meer het voortouw in duurzame stadsontwikkeling. Laten we daar trots op zijn. Het gaat bovendien om een coöperatief project. Dat buurtbewoners er zelf mee in kunnen investeren, juich ik sterk toe. Zonder enige twijfel zal dit goede voorbeeld ook andere gemeenten, bedrijven en ontwikkelaars inspireren. Het is een wezenlijke stap naar een klimaatneutrale regio en een klimaatneutraal land.”

Cathy Berx, gouverneur provincie Antwerpen

Ook De Standaard, Het Laatste Nieuws, de Gazet van Antwerpen en ATV berichtten over de start van dit coöperatief warmtenet.

 

18 november 2019

In Mortsel verrijst het eerste warmtenet dat privéwoningen verwarmt met de energie die verloren gaat bij industriële processen.

Restwarmte van fabriek verwarmt 350 woningen

MORTSEL – In de schaduw van de Agfa-Gevaert-fabrieken verrijst de komende maanden een bouwproject dat voorlopig uniek is in Vlaanderen. Projectontwikkelaar Revive bouwt op voormalige industrieterreinen vlakbij, in Mortsel en Edegem, een wijk van 350 nieuwbouwwoningen die verwarmd worden en warm water krijgen dankzij de fabriek.

Agfa zet al jaren in op energie-efficiëntie, maar toch ontsnapt er nog voortdurend warmte via schoorstenen en koeltorens. De bedoeling is om die warmte op te vangen en via pijpleidingen te leiden naar de nieuwe wijk 500 meter verder.

Dat moet hetzelfde comfort geven als conventionele verwarming. ‘De bewoners gaan niet merken dat die warmte van Agfa komt’, zegt Isabelle Verhaert van Revive. ‘Ze betalen marktconforme tarieven, alleen zullen ze geen leverancier kunnen kiezen. Maar omgekeerd genieten ze ook een hoog niveau van ontzorging. Hun ketel kan bijvoorbeeld niet kapotgaan.’

Hoog potentieel

‘De bewoners zullen geen leverancier kunnen kiezen, maar genieten een hoog niveau van ontzorging. Hun ketel kan bijvoorbeeld niet kapotgaan’ – Isabelle Verhaert, projectontwikkelaar Revive

Het is voor het eerst dat industriële restwarmte wordt ingezet om privéwoningen te verwarmen. Hier en daar bestaat al wel een lokaal netwerk van zulke groene warmte, maar meestal is dat gekoppeld aan een verbrandingsoven of een elektriciteitscentrale. Dat betekent dat het aftappen van warmte daar ten koste gaat van een deel van de elektriciteits­productie. De bestemmeling is vaak een ander bedrijf.

Het potentieel aan industriële restwarmte in Vlaanderen is erg groot. De onderzoeksinstelling ­Vito besloot vier jaar geleden in een studie dat de zware industrie, vooral dan in de Antwerpse en de Gentse haven, tot 7.400 GWh aan restwarmte met een temperatuur tussen 20 en 80 graden zou kunnen leveren, en 12.300 GWh aan warmte boven 120 graden. Twee derde daarvan kan kosteneffectief uitgebaat worden, als er investeringssteun bijkomt, tenminste.

In realiteit zijn de resultaten pover. Vlaanderen mist niet alleen de doelstelling voor groene stroom die het zichzelf had gesteld voor 2020, het haalt de doelen voor groene warmte nog veel minder. Eind vorig jaar zat de groene warmte – biomassa, warmtepompen en geothermie inbegrepen – acht procent onder de doelstelling.

‘Het einddoel is een breed netwerk van groene warmte doorheen Antwerpen’ – Hartwin Leen, Kelvin Solutions

‘Er leeft koudwatervrees bij bedrijven, die opzien tegen de juridische implicaties en garanties die ze moeten bieden als ze warmte aan privéwoningen gaan leveren’, zegt Margot Vingerhoedt van de coöperatie Ecopower. ‘Energieleveranciers staan dan weer vaak voor de onmogelijke taak om omwonenden individueel te overtuigen.’

In dit geval zaten alle betrokkenen aan tafel. Agfa-Gevaert was bereid om de warmte die het zelf niet kon gebruiken, in te zetten om een residentieel warmtenet te voeden. De energiecoöperaties ZuidtrAnt-W en Ecopower richtten samen met expertenbureau Kelvin Solutions de bv Warmte Verzilverd op, die het warmtenet heeft uitgewerkt. Projectontwikkelaar Revive bouwt de 350 woningen. Binnenkort volgt een oproep aan de omwonenden, personeel van Agfa-Gevaert en andere geïnteresseerden om coöperant te worden via ZuidtrAnt-W of Ecopower.

Halssnoer

‘We hopen door nu voorop te lopen, andere mensen te inspireren’, zegt Hartwin Leen van Kelvin Solutions. ‘In het beste geval ontstaan zo lokale clusters in Antwerpen die naar elkaar toe kunnen groeien. Het einddoel is een breed netwerk van groene warmte doorheen Antwerpen. Ooit hopen we een kraal aan een lange ketting te worden.’

Om daarin te slagen, is politieke steun nodig. Dit project kreeg die van Antwerps provinciegouverneur Cathy Berx, die een haalbaarheidsstudie financierde. Warmte Verzilverd hoopt ook steun te krijgen van minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) voor dit project, net zoals andere projecten die ook al kregen.

Demir (N-VA) werkt aan een nieuw Warmteplan 2025, met de ambitie om de productie van groene warmte op basis van hernieuwbare energie of restwarmte te verhogen. Ze dringt erop aan dat gemeenten, die het beste zicht hebben op de plaatselijke mogelijkheden, een warmteplan laten opstellen voor hun grondgebied.

Antwerpen is, met de haven vlakbij, het eerste doelwit. Aan het halssnoer van warmtenetten rond Antwerpen is al begonnen. Behalve Mortsel zijn er ook al projecten gerealiseerd of in de maak op Nieuw-Zuid (verbrandingsoven), de slachthuissite (waterzuiveringsstation) en Luchtbal (verbrandingsoven).

 

Wim Winckelmans, De Standaard